काठमाडौँ । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनलाई पुनः संवादमा ल्याउने प्रयास अघि बढाएपछि दक्षिण कोरिया र अमेरिकी सेनाले संयुक्त सैन्य अभ्यास निर्धारित समयभन्दा चार दिनअघि नै अन्त्य गर्ने भएका छन्।
दुवै देशका अधिकारीहरूले बुधवार अभ्यासको अवधि र केही संयुक्त क्षेत्रीय प्रशिक्षण घटाउने सहमति भएको बताएका छन् । यस कदमले ट्रम्प–किम सम्भावित संवादको बाटो खोल्न सक्ने भए पनि दशकौँ पुरानो अमेरिका–दक्षिण कोरिया सुरक्षा गठबन्धनको सैन्य तयारी कमजोर हुने चिन्ता बढाएको छ।
अमेरिका र दक्षिण कोरियाले सोमबार सुरु गरेको ११ दिने ‘उल्ची फ्रिडम सिल्ड’ अभ्यास अगस्ट २७ सम्म सञ्चालन गर्ने योजना बनाएका थिए । तर अमेरिकी आग्रहपछि अभ्यास शुक्रवार नै समाप्त हुने दक्षिण कोरियाली सेनाले जनाएको छ। दुवै पक्षले संयुक्त रक्षा क्षमता कायम राख्न अभ्यासका उद्देश्य पूरा गर्ने अन्य उपायबारे छलफल र कार्यान्वयन गर्ने बताएका छन्।
ट्रम्पले अभ्यास सुरु हुनुअघि आफ्ना रक्षा प्रमुखलाई सहयोगी राष्ट्रहरूको ग्रीष्मकालीन सैन्य अभ्यास ‘पर्याप्त रूपमा घटाउन’ निर्देशन दिएका थिए । उनले किमसँग आफ्नो राम्रो सम्बन्ध रहेको र दक्षिण कोरियाले इरानविरुद्धको अमेरिकी युद्धमा सहभागी हुन अस्वीकार गरेको विषयलाई पनि अभ्यास घटाउने निर्णयसँग जोडेका थिए।
‘उल्ची फ्रिडम सिल्ड’ मुख्यतः कम्प्युटरमा आधारित कमान्ड पोस्ट अभ्यास हो र यसको उद्देश्य उत्तर कोरियाबाट सम्भावित आक्रमण भएमा संयुक्त रूपमा प्रतिकार गर्ने क्षमता विकास गर्नु हो । यस अवधिमा अमेरिका र दक्षिण कोरियाले छुट्टाछुट्टै तथा संयुक्त रूपमा विभिन्न सैन्य प्रशिक्षणसमेत सञ्चालन गर्दै आएका छन्।
सन् १९५०–५३ को कोरियाली युद्धपछि विकसित अमेरिका–दक्षिण कोरिया सैन्य गठबन्धनको प्रमुख आधारका रूपमा यस्ता अभ्यासलाई लिइन्छ । तर उत्तर कोरियाले भने लामो समयदेखि यस्ता अभ्यासलाई आफू विरुद्धको आक्रमणको पूर्वाभ्यास भन्दै विरोध गर्दै आएको छ र त्यसको प्रतिक्रियामा क्षेप्यास्त्र परीक्षण गर्ने गरेको छ । यसै महिनाको अभ्यास सुरु हुनुभन्दा केही दिनअघि पनि उत्तर कोरियाले समुद्रतर्फ दुई वटा ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको थियो।
यस पटकको अभ्यास दुई चरणमा सञ्चालन गर्ने योजना थियो । पहिलो चरणमा शुक्रबारसम्म उत्तर कोरियाली आक्रमणको सम्भावित अवस्थाको अनुकरण गर्दै रक्षात्मक कारबाहीको अभ्यास गर्ने र दोस्रो चरणमा अगस्ट २७ सम्म प्रतिआक्रमणका गतिविधि अभ्यास गर्ने तयारी थियो । उत्तर कोरिया विशेषगरी प्रतिआक्रमणसम्बन्धी अभ्यासप्रति संवेदनशील मानिन्छ।
उत्तर कोरियाले ट्रम्पको पछिल्लो टिप्पणीबारे प्रत्यक्ष प्रतिक्रिया नदिए पनि सरकारी समाचार संस्था केसीएनएले बुधवार अमेरिका–दक्षिण कोरियाली सैन्य अभ्यासलाई ‘उन्मत्त’ र ‘अत्यन्त खतरनाक’ भन्दै आलोचना गरेको छ । उसले यस्ता सैन्य गतिविधिबाट आफ्नो सुरक्षामाथि गम्भीर खतरा बढेको दाबी गर्दै प्रतिरक्षाको अधिकार प्रयोग गरेर विरोधीको सैन्य खतरालाई निष्क्रिय पार्ने चेतावनी दिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार आणविक कार्यक्रम विस्तार तथा रुससँग बढ्दो सैन्य सहकार्यका कारण आत्मविश्वास बढेको अवस्थामा किमले ट्रम्पको संवाद प्रस्ताव तत्काल स्वीकार गर्ने सम्भावना कम छ । उनीहरूले उत्तर कोरियाले ठूला सहुलियतको सुनिश्चितता खोज्न सक्ने बताएका छन्।
ट्रम्प र किमबीच सन् २०१८ र २०१९ मा तीन पटक भेटवार्ता भएको थियो । तर उत्तर कोरियाले आफ्नो आणविक कार्यक्रम सीमित वा अन्त्य गर्ने व्यापक कदमको बदलामा प्रतिबन्ध हटाउनुपर्ने माग गरेपछि वार्ता निष्कर्षविहीन बनेको थियो । किमले गत वर्ष ट्रम्पको अघिल्लो संवाद प्रयासप्रति प्रतिक्रिया दिँदै अमेरिकाले उत्तर कोरियाको आणविक निशस्त्रीकरणलाई वार्ताको पूर्वसर्त नबनाए संवादमा फर्कन सकिने संकेत गरेका थिए।
दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति ली जे म्युङको कार्यालयले सोमबार ट्रम्प र किमबीचको ‘मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध’ ले कोरियाली प्रायद्वीपमा शान्ति स्थापना गर्न अमेरिका र दक्षिण कोरियाबीच अर्थपूर्ण संवादको वातावरण बन्ने आशा व्यक्त गरेको थियो । तर दक्षिण कोरियाका रूढीवादीहरूले भने ली सरकारमाथि सुरक्षा चिन्ताभन्दा ट्रम्प–किम कूटनीति पुनः सुरु गर्न प्राथमिकता दिएको आरोप लगाएका छन्।
