काठमाडौँ । विश्व समुदायले हरेक सेप्टेम्बर २१ मा अन्तरराष्ट्रिय शान्ति दिवस मनाउने गर्छ । जुन संयुक्त राष्ट्रसङ्घले शान्तिको सिद्धान्तप्रति आफ्नो प्रतिबद्धता बलियो बनाउने हिंसालाई अस्वीकार गर्ने र जनता तथा राष्ट्रहरूबीच संवाद, समझदारी र सहयोगलाई बढावा दिने अवसर हो।
द्वन्द्वका कारणहरूलाई सम्बोधन गर्ने र समुदायहरूलाई स्थिरता र विकास हासिल गर्न सक्षम बनाउने अवस्थामा लगानी गर्ने आवश्यकता बढ्दै गएकाले विश्व शान्ति दिवस मनाउने गरेको जनाइएको छ।
यस वर्षको शान्ति दिवसको विषयवस्तु शान्तिमा लगानी गर्नुहोस युद्धको अनुपस्थिति मात्र होइन सबैका लागि, सबै ठाउँमा, हरेक दिन शान्ति चाहिन्छ भन्ने रहेको छ । सुरक्षा, गरिमा, अवसर र सहयोगमा निर्मित सर्वव्यापी वातावरण हो जसलाई दिगो राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक लगानी चाहिन्छ भन्ने कुरामा जोड दिएको छ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घले मानव जातीले सामना गर्ने चुनौतिहरूलाई सामूहिक रूपमा सम्बोधन गर्न शान्ति एउटा आवश्यक आधार हो भन्ने कुरामा जोड दिएको छ । विश्वका विभिन्न भागहरूमा सङ्कट र द्वन्द्वहरू जारी रहेकाले यस पृष्ठभूमिको विरुद्धमा, यस वर्षको सन्देशले विशेष महत्व लिएको जनाइएको छ।
यसले द्वन्द्व रोक्ने, शान्तिपूर्ण माध्यमबाट विवाद समाधान गर्ने, शान्ति निर्माण प्रक्रिया कायम राख्न सक्षम संस्थाहरूलाई बलियो बनाउन महत्त्वपुर्ण भुमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
सन् १९८१ नोभेम्बर ३० मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय महासभाले यस अवसरलाई अपनाएपछि, संयुक्त राष्ट्रसङ्घले प्रत्येक वर्ष शान्ति निर्माण प्रयासहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्ने प्रक्रिया जारी राखेको छ । सरकार, सङ्गठन, समुदाय र व्यक्तिहरूलाई संवाद, सहिष्णुता, विविधता र मानव अधिकारको सम्मानको संस्कृतिलाई सुदृढ पार्न सहयोग गर्न तथा यस अवसरलाई युद्धविराम र सबै चलिरहेको द्वन्द्वमा हिंसाको अस्वीकारको लागि विश्वव्यापी पहल गर्न आह्वान गरेको छ।
यसैबीच, संयुक्त राष्ट्रसङ्घले यस अवसरमा जारी सन्देशमा शान्तिको अवधारणा दैनिक जीवनमा सुरक्षा, गरिमा, अवसर र सहयोगलाई समेट्न युद्धको अनुपस्थितिभन्दा रहेको विषयमा जोड दिएको छ।
शान्ति निर्माण वार्ता कोठा र सम्मेलन अडिटोरियममा मात्र नभइ विद्यालय, छिमेक, स्थानीय समुदाय र मानिसहरूबीचको दैनिक सम्बन्धमा पनि सुरु हुन्छ भन्ने कुरामा यसले जोड दिएको छ।
यस अवसरमा जारी सन्देशमा, संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले शान्ति सम्मेलनको टेबलमा मात्र नभई कक्षाकोठा, छिमेकलगायतका विभिन्न स्थानमा मानिसहरूले खुला दिमाग र हृदयका साथ उपलब्धहुनु पर्ने औँल्याउदै सबैका लागि करुणा, समानता र मर्यादामा आधारित थप न्यायपूर्ण संसार निर्माण गर्न दैनिक प्रयास गर्न विश्वव्यापी आह्वान गरेका छन्।
यस सन्दर्भमा, शान्तिमा लगानीको महत्व एक दीर्घकालीन प्रक्रिया भएकाले यसमा संवादको लागि समर्थन, विधिको शासनलाई सुदृढ पार्न मानव अधिकारको संरक्षण गर्न शिक्षा, रोजगारी र आधारभूत सेवाहरूमा पहुँच प्रदान गर्न र असमानताहरूलाई अन्त्ये गर्न आवाश्यक रहेको जनाइएको छ जसले तनाव र द्वन्द्वको उत्पतीमा योगदान पुर्याउँछ।
स्थायी शान्ति प्राप्त गर्नु द्वन्द्वका मूल कारणहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने विषयमा जोडिएको छ । तिनीहरूले विकराल रुप लिएपछि तिनीहरूका नतिजाहरूसँग मात्र व्यवहार गर्न, द्वन्द्व रोकथाम, मध्यस्थता र संवादलाई शान्तिलाई अगाडि बढाउन अन्तरराष्ट्रिय प्रयासहरूमा आवश्यक प्रक्रिया भएको जनाइएको छ।
यसैबिच, शान्ति निर्माण कुनै एक पक्षको जिम्मेवारी नभइ राज्य, अन्तरराष्ट्रिय र क्षेत्रीय सङ्गठन, नागरिक समाज, शैक्षिक र मिडिया संस्थाहरू, स्थानीय समुदाय र व्यक्तिहरूको संयुक्त प्रयास आवश्यक छ भन्ने कुरामा अन्तरराष्ट्रिय संयन्त्रहरुले पुनः जोड दिइरहेका छन्।
यस जिम्मेवारीका लागि अन्तरराष्ट्रिय कानुन र मानव अधिकारको सम्मान, संवादका लागि ठाउँ उपलब्ध गराउनु, मध्यस्थता र मेलमिलाप प्रयासलाई समर्थन गर्नु, नागरिकहरूको सुरक्षा गर्नु र द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा मानवीय र विकास प्रयासका लागि आवश्यक स्रोतहरू उपलब्ध गराउनुका साथै समुदायहरूको उद्धारतालाई सुदृढ पार्नु आवश्यक रहेको जनाइएको छ।
शान्तिरक्षा अपरेसनहरूले कठिन द्वन्द्व र स्थायी स्रोत र राजनीतिक समर्थनको आवश्यकताबाट उत्पन्न चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको अवस्थामा मध्यस्थता प्रयासहरू, शान्तिरक्षा र मानवीय सहयोगलाई समर्थन गर्न संयुक्त राष्ट्रसङ्घको भूमिकाले पनि यस्तो समयमा प्रमुख भूमिका खेलिरहेकोे छ।
शान्ति स्थापनामा लगानी गर्नु अझ सुरक्षित भविष्यका लागि लगानी गर्ने एउटा गतिशिल प्रक्रिया भएको संयुक्त राष्ट्रसङ्घले पुष्टि गरेको छ । यसको शान्तिमा लगानी गर्ने अवधारणाले शान्ति स्थापना सञ्चालन वा राजनीतिक मध्यस्थतामा प्रत्यक्ष खर्चभन्दा बाहिरका आयामहरू लिएको छ।
यसमा जनता, समुदाय र संस्थाहरूमा लगानी, साथै शिक्षा, स्वास्थ्य, गरिबी न्यूनीकरण र विस्तारित रोजगारीका अवसरहरू समावेश छन् । जसले समुदायहरूको सङ्कट सामना गर्ने क्षमतालाई बलियो बनाउन सक्छ।
यसको विपरीत, सन्देशले आफ्नो स्थानीय समुदाय, विद्यालय र छिमेकमा शान्तिका लागि काम गर्ने मानिसहरूको साहसबाट प्रेरणा लिन आह्वान गर्दछ भने विश्वका नेताहरूलाई भविष्यमा लगानी गर्न आह्वान गर्दछ जसमा सबै मानिसहरू अनुकूलतामा बाँच्न सक्छन्।
सुरक्षा र शान्तिका विज्ञहरूका अनुसार दिगो विकासका लक्ष्यहरुसँग विश्वशान्ति नजिकबाट जोडिएको जनाइएको छ।
