काठमाडौँ। भान्सामा दैनिक प्रयोग हुने तरकारी तथा उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा अस्वाभाविक वृद्धि हुँदा आम उपभोक्ता चरम महँगीको मारमा परेका छन्।वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले सार्वजनिक गरेको ‘आ.व. २०८२/८३ को असार महिनाको मूल्य विश्लेषण प्रतिवेदन’ अनुसार बजारमा बिचौलियाको प्रभाव र अचाक्ली मूल्यवृद्धि भएको पाइएको छ।
विभागले काठमाडौँ उपत्यकासहित विराटनगर, वीरगञ्ज, भैरहवा, नेपालगञ्ज र धनगढीको बजार अध्ययन गरी तयार पारेको उक्त प्रतिवेदनअनुसार असार महिनामा चामल, अण्डा, फलफूल र विशेष गरी तरकारीको मूल्य आकासिएको छ।
प्रतिवेदनअनुसार वैशाख महिनाको तुलनामा असारमा तरकारी र फलफूलको मूल्यमा उच्च उतारचढाव आएको छ। सबैभन्दा धेरै सानो लोकल गोलभेडाको मूल्य २५३ प्रतिशतले बढेको छ।त्यसैगरी, हरियो बुलेट खुर्सानी १७९.४ प्रतिशत, आँप (दशहरी) १६० प्रतिशत, टनेलको सानो गोलभेडा १५८.६ प्रतिशत र पिँडालु १५७ प्रतिशतले महँगिएको छ।
विभागका अनुसार लामो भन्टा, बोडी, रायोको साग, हरियो धनियाँलगायतका तरकारीमा समेत १०० प्रतिशतभन्दा बढी मूल्यवृद्धि भएको छ । बेमौसमी समय र बिचौलियाका कारण तरकारीको भाउमा ‘आगो’ लागेको प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ।तरकारी मात्र होइन, दैनिक उपभोग्य खाद्यान्नको मूल्यले पनि उपभोक्ताको ढाड सेकेको छ । असार महिनामा सोना मन्सुली, जिरा मसिनो लगायत सबै प्रकारका चामल, अण्डा, केरा र चिनीको मूल्य बढेको छ।
यद्यपि, उपभोक्तालाई केही राहत भने पिठो (आटा, मैदा), मकै र खाने तेलको मूल्यमा मिलेको छ। यी वस्तुहरूको मूल्य असारमा सामान्य घटेको छ । त्यस्तै, बजारमा ’बर्ड फ्लु’ को हल्ला चलेका कारण ब्रोइलर कुखुराको मासुको मूल्य घटेको विभागले जनाएको छ भने खसी र माछाको मूल्यमा खासै ठुलो परिवर्तन देखिएको छैन।
महँगीको मुख्य कारण : बिचौलियाको रजााइँ र ढुवानी भाडा
यतिविघ्न मूल्यवृद्धि हुनुमा विभागले मुख्यगरी बजारका धेरै तह (बिचौलिया), उच्च ढुवानी भाडा र उत्पादनमा कमीलाई मानेको छ । बजारमा तह धेरै हुँदा उत्पादक किसानले न्यून मूल्य पाउने र उपभोक्ताले चर्को मूल्य तिर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा उतारचढाव आए पनि असार महिनामा नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य स्थिर रह्यो । पेट्रोल प्रतिलिटर २१७ रुपैयाँ, डिजेल र मट्टितेल २२५ रुपैयाँ र खाना पकाउने ग्यास २ हजार १० रुपैयाँमा कारोबार भयो।इन्धनको मूल्य नघट्दा ढुवानी भाडा महँगो पर्न गई त्यसको प्रत्यक्ष असर बजार मूल्यमा परेको विभागको दाबी छ।
कालोबजारी र सिन्डिकेटमा ‘शून्य सहनशीलता’
बजारमा देखिएको अस्वाभाविक मूल्यवृद्धि र अकर्मण्यता रोक्न विभागले कडा कदम चाल्ने चेतावनी दिएको छ। प्रतिवेदनमार्फत विभागले सिन्डिकेट, कार्टेलिङ र कालोबजारी जस्ता अपराधमा ‘शून्य सहनशीलता’ अपनाई तुरुन्त कारबाहीको दायरामा ल्याउने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
अबका दिनमा बजार अनुगमनलाई थप सघन र प्रभावकारी बनाउने, पैठारी तथा उत्पादन हुने हरेक वस्तुमा अधिकतम खुद्रा मूल्य (एमआरपी) अनिवार्य रूपमा अङ्कित गराउने र बिचौलियाको तह घटाउन विशेष पहल गरिने विभागले जनाएको छ।साथै, बेमौसमी तरकारीको मूल्य नियन्त्रण गर्न कृषि प्रणालीमै सुधार गर्नुपर्ने सुझाव पनि सरकारलाई दिइएको छ।
