काठमाडौँ । अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले इरानसँगको बढ्दो तनाव समाधान गर्न अमेरिका अझै पनि कूटनीतिक वार्ताका लागि तयार रहेको बताएका छन्।

तर, इरान वार्ताप्रति गम्भीर नदेखिएको भन्दै उनले आवश्यक परे अमेरिकाले आफ्ना तथा सहयोगी राष्ट्रका हित रक्षा गर्न थप कदम चाल्ने चेतावनी दिएका छन् । फिलिपिन्सको राजधानी मनिलामा दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको संगठन (आसियान)का विदेशमन्त्रीहरूको बैठकका क्रममा बोल्दै रुबियोले अमेरिका सधैं कूटनीतिक समाधानको पक्षमा रहेको बताए।

‘यदि इरान वार्ताप्रति गम्भीर छ भने हामी पनि गम्भीर छौं । तर उनीहरू तयार छैनन् भने अमेरिका आफ्ना हित र आफ्ना सहयोगीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न आवश्यक कदम चाल्न पछि हट्दैन,’ उनले भने । रुबियोको यो अभिव्यक्ति अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनाव थप चर्किरहेका बेला आएको हो । पछिल्ला दिनहरूमा दुवै पक्षबीच आक्रमण र प्रतिआक्रमण जारी रहँदा मध्यपूर्वका दुई महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गहरू स्ट्रेट अफ होर्मुज र बाब अल–मन्दबमा जहाज आवागमन प्रभावित हुन थालेको छ।

यमनका इरान समर्थित हुथी विद्रोही समूहले सोमबार साउदी अरेबियाका जहाजमाथि समुद्री नाकाबन्दी घोषणा गरेपछि विश्व ऊर्जा बजारमा नयाँ चिन्ता थपिएको छ । हुथी समूहले बाब अल–मन्दब जलडमरूमध्य हुँदै साउदी तेल ढुवानी गर्ने जहाजहरूलाई निशाना बनाउने चेतावनी दिएको छ । यस घोषणापछि साउदी अरेबियाको यान्बु बन्दरगाहबाट चीन र भारततर्फ कच्चा तेल बोकेर गइरहेका तीन वटा तेल ट्यांकरले रातो सागरमै आफ्नो यात्रा परिवर्तन गरी स्वेज नहरतर्फ फर्किएको बताइएको छ।

स्ट्रेट अफ होर्मुज क्षेत्रमा इरानबाट जोखिम बढेपछि रातो सागर साउदी तेल निर्यातको मुख्य वैकल्पिक मार्ग बनेको थियो । तर बाब अल–मन्दबमा पनि खतरा बढेपछि विश्व तेल आपूर्ति थप प्रभावित हुन सक्ने चिन्ता बढेको छ । यसैबीच, एक वरिष्ठ इरानी अधिकारीले रोयटर्सलाई बताएअनुसार मध्यस्थकर्ताहरूले अमेरिका र इरानबीच १० दिने युद्धविरामको प्रस्ताव अघि सारेका छन् । यसको उद्देश्य जुन महिनामा भएको अन्तरिम युद्धविराम सम्झौतालाई जोगाउनु रहेको बताइएको छ । इरानका गृहमन्त्री इस्कन्दर मोमेनी पनि मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलिरहेको पाकिस्तान पुगेका छन् । उनले पाकिस्तानलाई दुवै पक्षबीच वार्ता पुनः सुरु गराउन आफ्नो प्रयास जारी राख्न आग्रह गरेका छन् ।  यद्यपि, हालसम्म कुनै ठोस कूटनीतिक उपलब्धि हासिल हुन सकेको छैन।

स्ट्रेट अफ होर्मुजमाथि नियन्त्रण स्वीकार्य नहुने अमेरिकाको अडान

रुबियोले इरानलाई स्ट्रेट अफ होर्मुज जलमार्ग नियन्त्रण गर्न नदिइने स्पष्ट पारे । उनका अनुसार कुनै पनि देशले अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्ग नियन्त्रण गरेर कर असुल्ने वा कर नतिरे जहाजमाथि आक्रमण गर्ने अवस्था स्वीकार गर्न सकिँदैन। उनले यस्तो उदाहरण स्थापित भए दक्षिण चीन सागरसहित विश्वका अन्य संवेदनशील समुद्री क्षेत्रमा पनि त्यही प्रवृत्ति दोहोरिन सक्ने चेतावनी दिए।

कूटनीतिक प्रयास जारी रहेको दाबी गरिए पनि अमेरिकी सेनाले मंगलबार राति लगातार ११औँ दिन पनि इरानका विभिन्न सैन्य लक्ष्यमा हवाई आक्रमण गरेको छ । इरानको अर्धसरकारी फार्स समाचार एजेन्सीका अनुसार राजधानी तेहरानमाथि हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय पारिएको थियो।चाबहार, कोनारक र बुशेहरमा पनि विस्फोट भएका छन्।बुशेहरमा इरानको एकमात्र आणविक ऊर्जा केन्द्र रहेको छ।

यसअघि इरानले बहराइन, कुवेत र जोर्डनस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई लक्षित गरी आक्रमण गरेको थियो । साथै स्ट्रेट अफ होर्मुज हुँदै गुडिरहेको एक तेल ट्यांकर पनि आक्रमणमा परेको थियो । इरानले बहराइनमा रहेको अमेजन कम्पनीको क्षेत्रीय डाटा सेन्टरसँग सम्बन्धित पूर्वाधारमा पनि आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। यद्यपि अमेजनले यसबारे कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन भने उक्त दाबी स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन।

पश्चिम एशियामा तनाव बढ्दै जाँदा अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा पनि त्यसको प्रत्यक्ष असर देखिएको छ । हुथी समूहको चेतावनीपछि ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल ९१ अमेरिकी डलरभन्दा माथि पुगेको छ भने अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्य पनि पुनः प्रति ग्यालन ४ अमेरिकी डलर नाघेको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार स्ट्रेट अफ होर्मुज र बाब अल–मन्दब दुवै जलमार्गमा अवरोध उत्पन्न भए विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति, ढुवानी लागत र मुद्रास्फीतिमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।