काठमाडौँ । अनियमित मनसुन र बढ्दो तापक्रमले हिन्दूकुश क्षेत्रमा आकस्मिक बाढीको जोखिम उच्च
अन्तरराष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) ले प्रकाशन गरेको 'हिन्दूकुश–हिमालय (एचकेएच) मनसुन आउटलुक २०२६' अनुसार यस वर्ष यस क्षेत्रमा औसतभन्दा कम मनसुनी वर्षा हुने प्रक्षेपण गरिएको छ। यद्यपि, वर्षा कम हुने पूर्वानुमान गरिए पनि आकस्मिक बाढी, पहिरो तथा हिमनदीजन्य विपद्को जोखिम भने झन् खतरनाक र उच्च रहने वैज्ञानिकहरूले चेतावनी दिएका छन्।
मौसमविद्हरूका अनुसार कम वर्षा हुनुको अर्थ जोखिम कम हुनु होइन। जलवायु परिवर्तन र 'एल निनो'  को प्रभावका कारण मनसुन निकै असमान र अनपेक्षित बन्दै गएको छ।

जोखिमका मुख्य कारणहरू
लामो सुक्खा र अचानक भारी वर्षा: यस वर्ष लामो समयसम्म सुक्खा (खडेरी) को अवस्था रहने र त्यसको बीचमा अचानक छोटो अवधिमा स्थानीय रूपमा अत्यधिक वर्षा वा बादल फाट्ने जस्ता घटना हुने अनुमान छ। यस्तो प्रकारको अनियमित वर्षाले पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा भीषण आकस्मिक बाढी र पहिरो निम्त्याउँछ।

बढ्दो तापक्रम र हिउँ पग्लने प्रक्रिया: हिन्दूकुश हिमालय क्षेत्रका अधिकांश भागमा यस वर्ष औसतभन्दा बढी तापक्रम रहने प्रक्षेपण छ। उच्च तापक्रमले गर्दा हिमनदी र हिउँ द्रुत गतिमा पग्लिरहेका छन्, जसले गर्दा नदीहरूमा पानीको सतह थप बढ्न गई पहाडी भिरालो जमिन र हिमतालहरू अस्थिर बन्न पुग्छन्।

कमजोर प्राकृतिक जल सञ्चय क्षमता: मनसुनको सुरुआती समयमै हिउँ लामो समयसम्म नटिक्नु वा हिमपातको स्थायित्व कम हुनुले यस क्षेत्रको प्राकृतिक मौसमी जल सञ्चय क्षमता घटेको छ। यसले गर्दा नदी प्रणालीहरू वर्षाको थोरै परिवर्तनशीलताप्रति पनि बढी संवेदनशील भएका छन्।
बहु-विपद्  को खतरा
इसिमोडका जलविज्ञहरूका अनुसार अबका विपद्हरू एक्लाएक्लै नभएर शृङ्खलाबद्ध रूपमा आउने सम्भावना बढेको छ। अत्यधिक वर्षा, हिमनदी पग्लिनु, कमजोर भिरालो जमिन र तीव्र गतिको नदी बहाव एकैसाथ जोडिँदा यसले ठूलो विनाश निम्त्याउन सक्छ। हालै पाकिस्तानको गिलगिट–बाल्टिस्तान र भारतको अरुणाचल प्रदेशमा आएको विनाशकारी बाढीले यस क्षेत्रको संवेदनशीलतालाई पुष्टि गरिसकेका छन् ।

विज्ञहरूको सुझाव र पूर्वतयारी

एकीकृत सामना रणनीति: सरकार र विपद् व्यवस्थापन निकायहरूले खडेरी, अत्यधिक गर्मी, आकस्मिक बाढी र पहिरोलाई छुट्टाछुट्टै रूपमा हेर्नुको सट्टा एकीकृत (संयुक्त) जोखिमको रूपमा सामना गर्ने तयारी गर्नुपर्छ।

विशेष निगरानी क्षेत्र: नेपाल, भारतका उत्तरी तथा उत्तर-पूर्वी क्षेत्र र पाकिस्तानका नदी किनार, ठाडो ओरालो भूभाग तथा तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेका सहरी क्षेत्रका बस्तीहरू यस मनसुनमा सबैभन्दा बढी जोखिममा रहेकाले त्यहाँ विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ।
वैज्ञानिक पूर्वानुमान र स्थानीय ज्ञानको संयोजन: छोटो अवधिको मौसम पूर्वानुमान र स्थानीय समुदायको रैथाने ज्ञानलाई सँगै जोडेर पूर्वतयारी र समन्वयलाई अझ सशक्त बनाउनुपर्नेमा इसिमोडले जोड दिएको छ।